وبلاگی برای دوستداران نی علوی

شعر از اخوان ثالث

هوای خانه ام امشب ، غبار آلود و سنگین است
و من هم سخت تنهایم ..
صدای ناله نایی چنان دلگیر و و ماتم زا
میان کوچه های خلوت تنهائی این سینه می ریزد
و پنداری صدا از عمق مجروح دلم اینگونه می خیزد

چه نالان می زند ، نی زن .. پریشان می زند ، نی زن !
صدایش می کنم : نی زن ! نی زن !
بیا در سایه دیوار مخروب دلم بنشین و با من همنوائی کن
دمت گرم و دلت بی غم که اینک این نوای نی
همانکو کز میان نای دلخون تو می ریزد
خدا می داند از اعماق مجروح دلم جاریست

چه شیرین می زنی نی زن .. چه غمگین می زنی نی زن !
به دم در نی ! که صوت نای دلگیرت
میان کوچه های خلوت تنهائی من طنین جاودان دارد

مگر نی زن
تو هم در سینه دردی جانگداز داری ؟!
مگر همچون من دلخسته تنهائی ؟!
مگر جام بلور صبر تو از غصه لبریز است ؟!
مگر از هجر دلداری در آشوبی ؟!

نمی دانم چه دردی در درون داری

ولی از حنجر این نی، صدای درد می خیزد ..
به دم در نایت ای نی زن! دمت گرم و دلت بی غم
که در این خانه هستی همانکو را که نام زندگی دادند
کسی ما را نمی فهمد ، کسی از ما نمی پرسد ، سراغ از ما نمی گیرد
در این ویرانه هستی ، همین غربت سرای درد
فریب آباد وانفسا که نام زندگی دارد
کسی ما را نمی داند خبر از ما نمی گیرد

بیـــــــا نــــــــــی زن!
بیـــــــا نــــــــــی زن !
بیا در سایه دیوار مخروب دلم بنشین و با من همنوائی کن
دمت گرم و دلت بی غم بزن نی را که دل از غصه آکنده است ..
هوای خانه ام امشب
غبار آلود وسنگین است
و مــن هم سخت تنهــا یم

این شعر که از استاد اخوان ثالث میباشد

هر چند در خور استادم آقای جهانشاهی نیست لیکن چیزی است

که استاد بسیار تا بسیار عزیز و مهربانم که خیلی دوستش دارم

جناب آقای سید قاسم علوی برایم نوشته و حتما" خوب است پس

من هم آن را به شما تقدیم میکنم و در همین جا دست استاد جهانشاهی را می بوسم

و از استادم اقای علوی که خیلی ارادتمندشان هستیم

صمیمانه تشکر میکنم.

با تشکر بابک برفه(کرمانی)

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و هفتم آبان 1386ساعت 19:37 توسط بابک |

نی سوخته کاری

بنام ایزد و دوستان و خوانندگان عزیز امیدوارم که حالتان خوب با شد

تصاویری از نی هایی اثر استاد سید قاسم علوی که از لحاظ کیفیت در نوع خود بهترینند.

برای اطلاع بیشتر می توانید به وبلاگ این استاد عزیز که در پیوندها است مراجعه کنید .

با تشکر بابک برفه

نی سوخته کاری هفت بند ساخت استاد علوی

نی استخوانی کاشانی خوش صدا اثر استاد علوی

نی استخوانی فوق العاده خوش صدا و خوش دست

نمونه ا ی از نی سوخته کاری

+ نوشته شده در شنبه بیست و ششم آبان 1386ساعت 15:45 توسط بابک |

مطالب دیدنی بیاد استاد عزیزم صفیان

+ نوشته شده در جمعه بیست و پنجم آبان 1386ساعت 20:50 توسط بابک |

تصویری از نی

ت)سازهای بادی

دسته ی سازهای بادی به دو رده ی کلی تقسیم کی شوند:

اول_رده ی بادی های چوبی-که خود به سه نوع تقسیم می شوند:

1)سازهای بی زبانه(مانند ((نی))و((بالابان)) )که هوا به طور ساده یا برخورد به لبه ی سوراخ ورود- به داخل لوله وارد می شود.

2)سازهای یک زبانه(مانند ((دوزله)) )که هوا در ورود به لوله زبانه ای از جنس نی به نام ((قمیش))را می لرزاند.

3)سازهای دوزبانه(مانند((سرنا)) )که هوا از میان دو تیغه ی نازک متکی به هم(از جنس نی)عبور کرده سبب لرزش آن دو می شود.

بدیهی است که کیفیت صدا-در هر یک از انواع سازهای بالا با دیگری متفاوت است.

دوم_رده ی بادی های برنجی(مانند((کرمیل)) )-که به عوض سوراخ یا زبانه-((دهانی))ای لنگی_یا فنجانی شکل دارند و لب های نوازنده مستقیما با این دهانی تماس داشته به آن فشار می آورند و هوا را با فشار ار میان لب های خود عبور داده-به درون لوله می فرستند.

کیفیت صدا در این رده-قوی تر و درخشان تر است.

نیروی محرکه ی تولید صوت در تمام سازهای بادی هوا-و در قسمت اعظم آن ها نفس آدمی است-که در نوع اخیر نوازنده ی ساز نمی تواند صوتی را بیش از مدت معینی بکشد-زیرا او برای تازه کردن نفس احتیاج به قطع صوت دارد.زیر و بم شدن صوت در سازهای بادی به چند عامل بستگی دارد که مهم ترین آن ها کوتاهی یا بلندی لوله-و نیز قطر مقطع آن است-به عباترت دیگر هرچه لوله کوتاه تر و نازک تر شود-صوت حاصل زیرتر خواهد بود-عامل دیگر فشار هوا است-به این ترتیب که هر چه هوا با فشار بیشتری به لوله داخل شودصوت حاصل در فواصل معینی زیرتر خواهد شد.

قسمت اعظم سازهای بادی-سازهای ((انتقالی))هستند-یعنی اصوات حاصل از اجرای هر نت-به نسبت معینی زیرتر یا بم تر از اصوات استاندارد شده در سازهای غیرانتقالی است.

نی

حکایت نی از آنجا آغاز شد که باد بر نی های شکسته نیزار وزیدن گرفت و غمگین ترین سرود هستی در دل طبیعت طنین انداخت . سالیانی بسیار گذشت تا نوای نی به گوش مخاطب اصلی خود رسید و بدین سان به صورت نخستین معلم اولین ساز انسان های آغازین درآمد؛ اگرچه زمان زیادی لازم بود تا بشر با نوای نی انس و الفت بگیرد و بتواند در آن بدمد و صدای آن را تقلید کند . اعتقاد به تاثیر جادوئی نی بر روح انسان چنان بوده است که در مصر باستان آن را کنار اجساد مومیائی شده به خاک می سپردند . این ساز در هندوستان مقدس است,زیرا کریشنا,همیشه آن را باخود همراه داشته است . نوازنده این ساز از خدایان بوده است .در افریقا برای ارتباط با ارواح نیاکان و دعا ونیایش- برای بارش باران و شفای بیماران از این ساز استفاده می کنند ,و با بینی در آن می دمند زیرا اعتقاد دارند که بازدم خارج شده از بینی دارای روح و احساس است و در انسان قدرت روحی ایجاد می کند . پیشینه تاریخی نی در ایران زمین به زمان های بسیار دور برمی گردد ,به طوری که آثار آن بر نگاره ها و کنده کاری ها و همچنین نوشته ها و دفترهای بجا مانده از گذشته پیدا و آشکار است .نی در ادبیات فارسی نیز جایگاه ویژه ای دارد.مولانا جلال الدین با اشعار خود این ساز را در فرهنگ و ادبیات فارسی جاودانه کرده است, در مثنوی شریف مولانا بارها به خوش نفسی نی بر می خوریم .

انواع نی

ني قديمي ترين ساز بادي است و در ايران سه نوع آن مورد استفاده قرار مي گيرد :

1- ني كوتاه : ني كوتاه با قطر نسبتا كلفت كه سازيست محلي و با آن آهنگ هاي محلي را اجرا مي كنند و دو نوع صدا از آن اخذ مي شود :

الف - بم كه در آن نوازنده از صداي خود كمك مي گيرد و دو رگه است .

ب- صداي زير كه يك اوكتاو با بم اختلاف دارد و گاهي نوازنده دو صدا را با هم مخلوط مي كند اين نوع ني معمولا داراي 7 بند است كه 5 سوراخ آن روي آن و يكي در پشت آن قرار دارد و طول آن معمولا 30 تا 33 سانتي متر و قطر آن تقريبا 5/2 سانتي متر است و در اكثر نقاط ايران وجود دارد .نوازنده آن را در وسط لب ها قرار داده و دهان را كمي باز مي كند و در آن مي دمد و صداي آن زير و بسيار روشن است . وسعت هر يك از صداها 6 نت مي باشد و بعضي از نوازندگان چيره دست نيم پرده بالاتر را هم اخذ مي كنند .

2- ني بلند : كه در قديم به ناي خرك معروف بوده است و شايد به خاطر بلندي به اين نام معروف شده است . اين ني تقريبا بلندترين نوع ني است كه صداي بسيار بمي دارد و در قديم صداي حالت دست بسته آن را با صداي سيم بم عود يكي مي دانستند . اين نوع ني داراي 5 سوراخ است كه 4 سوراخ روي آن و يكي در پشت آن قرار دارد و به درستي نمي توان گفت كه داراي 7 بند است . طول اين ساز بين 70 تا 80 سانتي متر است و قطر دهنه آن تقريبا 5/2 سانتي متر است . صداي بسيار بم و سوزناكي دارد و در بين مردم ، اين ني و ني كوتاه به ني چوپاني معروفند . نوازنده آن را در گوشه لب قرار داده و ملودي هاي كم وسعت و كوتاه را اجرا مي كند ، صداي آن دو رگه است . همراه با مقداري از صداي خود نوازنده كه بيشتر در مقام هاي دشتستاني و ماهور و بيات ترك قطعاتي مي نوازند. وسعت صداي آن 6 نت است ولي معمولا نوازندگان با تجربه 7 صدا را از آن اخذ مي كنند . اين ساز در جنوب ايران و مازندران و بين قبايل تركمن و خراسان نواخته مي شود .

3- ني هفت بند : جزو سازهاي موسيقي اصيل ايراني مي باشد .سازی است متشکل از یک لوله ی استوانه ای از جنس ((نی))- که سراسر طول آن از هفت ((بند))و شش ((گره))تشکیل شده است(به این دلیل این ساز را ((نی هفت بند))نیز می گویند).((نی))به قطرهای متفاوت(از 1.5 تا 3 سانتی متر)و طول های مختلف(حدود 30 تا 70 سانتی متر)ساخته شده-در تمام آن ها-روی لوله-کمی در قسمت پائین 5سوراخ در طرف جلو و یک سوراخ در قسمت عقب قرار گرفته- و در یک یا دو انتهای ((نی)) روکشی برنجی با طولی کوتاه لوله ی نئی را پوشانده است- و لبه ی لوله در قسمت دهانی آنقدر تیز است که می تواند لای دندان ها قرار گیرد.

ساختمان آن تقريبا تثبيت شده است. اين ساز را معمولا با دندان مي نوازند ( ليكن نوازندگاني هم هستند كه آن را با لب مي نوازند و نواختن اين ساز را با دندان جزو ابداعات نايب اسدالله اصفهاني مي دانند كه به احتمال قوي اين طرز نواختن قبل از وي نيز رايج بوده است ) بدين ترتيب كه سر آن را در دهان بين دندان ها مي گذارند و هوا را بدون واسطه به داخل ناي مي دمند .

نی از انواع سازهای بی زبانه است.هوا توسط نفس نوازنده از انتهای بالائی به درون فرستاده شده و قسمت اعظم آن از نزدیک ترین سوراخ باز خارج می شود.بنابراین باز و بسته شدن سوراخ ها توسط انگشتان هر دو دست نوازنده-طول هوای مرتعش . طول موج ارتعاش را زیاد و کم کرده و در نتیجه صوت زیر و بم می شود.

براي دميدن در ني بايد از نفسي كه در داخل شش ها اندوخته ايم استفاده شود . سرش را بايد وسط دندان پيشين قرار داد و بعضي ها برحسب عادت ني راميان دندان نيش و پيشين مي گذارند كه حالت اول اصولي تر است و بخاطر اينكه هوا مستقيم وارد ني مي شود. در هر دو صورت زبان بايد روي ني قرار گيرد . اگر ني را سمت راست بدن قرار دهيم بايد سمت راست دهان روي ني باشد و طرف چپ آزاد و برعكس اگر طرف چپ بدن قرار گيرد قسمت چپ دهان به وسيله لب ها ني را مي پوشاند و هواي شش ها بايد بدون مزاحمت زبان و دندان ها وارد ني گردد . لرزانندن لب ها به ويبراسيون صدا كمك مي كند و بيشتر براي صداي اوج و غيث مورد احتياج است .

ساز را نمی توان ((کوک)) کرد-یعنی کوک آن را _چنان که در سازهای زهی-با پیچاندن گوشی ها میسر است-تغییر داد.بدین نسبت نمی توان آن را با ساز دیگر منطبق کرد و از این رو معمولا در نقش تکنواز ظاهر می شود.گاه _اگرچه به ندرت_که بخواهند از صوت نی در همنوازی ارکستر استفاده کنند-ناگزیر نوازنده ی ساز تعدادی نی را با کوک ها(میدان صدا)ی مختلف فراهم کرده و در دسترس خود می گذارد تا در طی همنوازی یا همراهی صدای خواننده به تناسب موقع از یکی از نی ها استفاده کند.

وسعت صدای نی حدود دو اکتاو و نیم است-ولی میدان صدا(یا کوک)در سازهای مختلف متفاوت است. :

ني هفت بند داراي 4 منطقه صوتي به قرار زير است : بم ، اوج ، غيث ، ذيل .

نوازندگان پر تجربه دو نوع بم را اخذ مي كنند كه يكي قوي است و صداي دو رگه بسيار سوزناك و دلنشيني دارد كه براي اين صدا كه نفس بيشتري احتياج است و هنگام نواختن براي اين صدا ني را بايد با زاويه بازتري نواخت و ديگري صداي بم نرم است كه زاويه ني را بايد بسته تر از بم قوي گرفت و با نفس كمتري در آن دميد . صداهاي ني ثابت نيستند و بايد صداي دلخواه را به وسيله دميدن و شدت هوا و همچنين با انگشتان اخذ كرد مثلا براي گرفتن (( مي بمل )) بايد نصف انگشت را به طرف بالا يا پايين بلند كرد.

با ني مي توان ويبراسيون ، نت هاي مقطع ، تريل ، نگاه داشتن نت پايه و ملودي سازي ، ترمولو ( گيليساندو ) را اجرا كرد . نوازندگان معاصر ، دست بسته اين ساز را Re فرض مي كنند و آن را جزو سازهاي كششي مي دانند.

اجرای اصوات در اکتاوهای بالاتر- به وسیله ی فشار هوا عملی است-به عبارت دیگر با دو برابر کردن فشار صدای حاصله یک اکتاو زیر می شود و باید دانست که هر نی فاقد یکی دو صدا است(که در نمونه ی بالا به آن اشاره شد).

نی از دسته ی سازهای محلی است و تقریبا در تمام نقاط ایران معمول است.نوازندگان محلی با ابتکاری سنتی-تا اندازه ای از قطع شدن صدای ساز-هنگام تازه کردن نفس جلوگیری می کنند.توضیح آنکه-در حین نواختن هوا را از بینی به ریه و نیز به لپ ها داخل کرده-ذخیره می کنند و این هوا را به تدریج به درون لوله می فرستند.

طرز انگشت گذاری – اگر انگشت ها را از انگشت کوچک شماره گذاری کنیم و انگشت کوچک شماره یک باشد سوراخ ها را از پائین به وسیله دست راست بدین ترتیب انگشت گذاری می کنیم : انگشت دوم روی سوراخ اول انگشت سوم بین سوراخ اول ودوم حکم تکیه گاه را دارد انگشت چهارم روی سوراخ دوم و انگشت پنجم (شست ) پشت نی به صورت تکیه بر نی قرار می گیرد همچنین انگشت اول دست چپ آزاد است انگشت دوم روی سوراخ سوم ،انگشت سوم روی سوراخ چهارم انگشت چهارم روی سوراخ پنجم و سوراخ پشت که ششمین سوراخ است به وسیله انگشت پنجم یا شست مسدود می شود. بعضی از نوازندگان از نظر عادت دست چپ را پائین گذاشته و دست راست را بالا قرار می دهند . ساز نی در اندازه های مختلف و برحسب احتیاج نوازنده ساخته می شود و برای ساختن نی هفت بند آن را با اره یا شیء دیگری از بوته نی می چینند و بامیله آهنی باریکی داخل آن را که از بندهای بسیار نازک مسدود است می شکافند و میله را آرام در نی می چرخانند تا پولک های بندی از بین برود البته نباید بندهای ابتدای نی را از بالا به پائین زیاده از حد سابید زیرا تقریبا باید کمی قطورتر از سوراخ ها باشد .

برای سوراخ کردن نی باید از میله کوتاهی که هم قطر سوراخهای مورد نظر(نوازنده ) است استفاده کرد و آن را بوسیله آتش داغ نموده و در جاهائی که قبلا علامت گذاری شده است فرو نمود و باید در نظر داشت که جوانه های نی در طرفین سوراخها باشد . ابتدا و انتهای نی را با فلز استوانه ای شکل که نقش محافظ نی را دارد مزین می کنند و نوازنده موقع نواختن سر فلزی را میان دندان ها قرار می دهد ، اجراء بدون سر فلزی هم امکان پذیر است و بعضی از نوازندگان این روش را برای حفظ سلامت دندان ها اصولی تر می دانند ولی معمولا از این لوله استوانه ای فلزی برای کوک کردن نی میتوان استفاده نمود . در ساختن نی باید توجه داشت که سوراخ کردن آن بسیار دقیق باشد و همچنین جنس نی حائز اهمیت است که در این رابطه نی های مناطق خشک و کویری بهتر از دیگر مناطق است و بهترین نی ها در نیزارهای کاشان و اطراف آن یافت می شود .

تقدیم به استاد خاوران که خیلی برایم عزیز است

با تشکر از خوانندگان

بابک برفه

مدیریت

+ نوشته شده در جمعه بیست و پنجم آبان 1386ساعت 15:37 توسط بابک |

استاد نی نوازی و مردی در همنوع نوازی

معرفی اساتید مکتب اصفهان - قسمت چهارم

استاد حسین یاوری

استاد حسین یاوری

استاد حسین یاوری - نوازنده و حافظ ردیف سازی نی

یکی از شاگردان ( با واسطه ) نایب اسدالله ، استاد حسین یاوری بود.نام «نى» با نام استاد حسن كسايى گره خورده است و به اين لحاظ در فضاى عمومى موسيقى ايرانى كمتر كسى به شيوه هاى ديگر نواختن نى، متفاوت از شيوه استاد كسايى ، توجه مى كند. يكى از اين «شيوه هاى ديگر» شيوه زنده ياد حسين ياورى بود. ياورى نى نواز نابينايى بود كه بنابه روايت هم عصرانش بيش از هر نوازنده ديگرى در كار يافتن و ضبط گوشه هاى موسيقى ايرانى تلاش كرد، اما به سبب فضايل اخلاقى خاصى كه داشت نه تنها مانع از ضبط صداى سازش مى شد، بلكه به دشوارى نيز دانسته هاى خود را به ديگران مى آموخت.

خسرو سينايى در سال هاى دهه ۵۰ درباره او فيلم مستندى ساخته است. مرحوم حسین احمدیان ملقب به یاوری فرزند عباس به سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در خطه زنده رود اصفهان چشم به جهان باز کرد. در سن ۱۴ سالگی پدر را از دست داد و به ناچار تحت سرپرستی مادر قرار گرفت. استاد یاور در کوچکی شاگرد چاقو سازی در اصفهان بود. یک روز صدای نی چوپانی را می شنود و پیش چوپان می رود ، نی چوپان را می گیرد و در مواقع بیکاری در مغازه نی میزد. تا اینکه روزی نایب اسدالله از آنجا عبور می کند و صدای نی یاوری را می شنود ، نی را از وی گرفته و یک قطعه در آواز دشتی می زند که استاد یاور همیشه از آن صدای ملکوتی یاد می کردند و بعد یاور را نزد شاگرد خود مهدی نوایی جهت فراگیری نی می فرستد.

استاد حسین یاوری

استاد حسین یاوری - در آخرین سال های عمر خویش

استاد نور علی برومند زمانی نزد استاد حسین یاوری در اصفهان آمده بودند و از دقت استاد یاوری در اجرای فواصل و ریزه کاری های موسیقی بسیار تعریف می کردند. استاد یاور دارای استعداد و هوش و حافظه ای قوی و استثنایی بود و در حفظ و ترویج موسیقی همواره کوشا بود و در اثر زحمات شبانه روزی ، بیش از ۴۸۶ گوشه و مقام در دستگاه های مختلف و آوازهای ایرانی را به طور کامل از بر داشت. استاد یاوری تا پایان عمر همسر اختیار نکرد و در اواخر عمر به علت عناد و دشمنی در یکی از شهرهای ایران او را مسموم کردند و در غذای او جیوه ریختند و در نتیجه او نابینا شد.

ياورى در باغ كوچكى زندگى مى كرد كه آقاى كاشفى (كه از مريدان او بود) آن باغ را به او هديه داده بود. اين باغ در خيابان مجمر اصفهان واقع بود و ميعادگاه دوستان و دوستداران موسيقى بود. شخصيت هاى مختلف علمى، فرهنگى، هنرى و اجتماعى از شهر هاى مختلف به باغ ياورى مى آمدند و از محضر او بهره مى بردند از جمله استاد نور علی برومند ، مرحوم مجد استاد تار، روان شاد استاد اسدالله ملك و استاد پرویز یاحقی و استاد تاج اصفهانی و .... استاد جلال تاج اصفهانى درباره ياورى می گفت: «ياورى استاد است و رديف ها و گوشه هاى بسيارى را بلد است ولى خيلى باهوش است و آنچه مى داند براى همه نمى گويد مگر براى اهل معرفت.»

شاگردان استاد یاوری

شاگردان استاد یاوری

استاد عباس کاظمی - استاد عباس قاضی - استاد احمد هنرمند - استاد محمد حدادیان

ياورى براى شاگردانش وقت صرف مى كرد و در طول ۵۰ سال عمر پر افتخارش بیش از هزاران نفر از محضرش استفاده کردند. بعضی از این شاگردان در نی : استاد عباس کاظمی ، احمد هنرمند ، مرحوم عباس مدینه ، حاج محمد بطانی ، عباس قاضی و محمد علی حدادیان و تعداد بیشمار دیگری از هنرمندان معاصر است. روحش شاد و یادش گرامی باد ...

مطلب به نقل از وبلاگ دود عود

این مطلب پیشکشی به استاد کوثری عزیزم

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و چهارم آبان 1386ساعت 13:46 توسط بابک |

در مورد نی بدانید

نی ؛ سازی محدود با ویژگی هایی نا محدود ( ... و شیوه نی سازی )

یکی از قدیمیترین سازهای موجود ، نی ایرانی معروف به نی هفت بند می باشد. صدای آسمانی و دل نواز نی ، یکی از دلایلی است که این ساز قدیمی را تا به امروز زنده نگه داشته است. بعد از دهه ۶۰ و تا اواسط دهه ۷۰ هجری شمسی که شاهد پیشرفت نوازندگی در نی و استفاده نی در بسیاری از آثار موسیقی بودیم ، متاسفانه بار دیگر نی ایرانی از موسیقی ایرانی فاصله گرفته و در آثار اخیر موسیقیدانان کشور ، کمتر صدایی از نی به گوش می رسد و نقش آن کم رنگ تر شده است. نی ، دارای محدودیت هایی در نوازندگی و اجرا می باشد و چون سازی است بسیار قدیمی و ساده ، دارای امکانات کمی برای صداسازی است. مثلا عدم وجود نت "سی" برای تکمیل یک گام در صدای بم. نوازندگان حرفه ای صدای نت سی را از سر نی خارج می کنند. برای توضیح بیشتر :

وقتی تمام سوراخ های نی را با انگشت بسته نگه می داریم و در آن می دمیم ، صدای نت دو از آن خارج می شود و با بازکردن سوراخ ها به ترتیب صدای نت های " ر - می کرن - فا - فا دیز - سل " و در آخر با باز گذاشتن تمام سوراخ ها ، صدای نت لا شنیده می شود. بنابراین گام موسیقی نا تمام می ماند. نت باقی مانده یعنی "سی" با یک حرکت تکنیکی در نوازندگی ، از سر نی و نزدیک دهان نوازنده ، نواخته میشود و البته با توجه به مهارت نوازنده و تجربه او ، این صداها دارای تفاوت هایی است. به هر طریق ، از گذشته تا به امروز راه های مختلفی برای برطرف کردن این مشکل مطرح شده است :

مثلا ایجاد یک سوراخ بالاتر از سوراخ انتهایی ، تقریبا وسط نی ! و یا بعضی از اساتید پیشنهاد ساخت "نی کلید دار" که دارای کلیدی برای اجرای نت "سی" می باشد را ، داده بودند. هر کدام از این راه حل ها به علتی مورد استفاده قرار نگرفته است. علاوه بر نکته گفته شده ، مساله دیگری نیز وجود دارد و آن نبود ربع پرده و نیم پرده ( البته به غیر از فا و می ) بر روی سوراخ های نی است که نوازنده باید با مهارت و تجربه کافی با استفاده از انگشتان خود و گرفتن نیمی از سوراخ ، صدای های میانی بین نت ها را ایجاد کند. مساله دیگر این است که نی قابلیت اجرای کوک های مختلف متناسب با ساز های دیگر را ندارد. که به همین علت نی را در اندازه های مختلف و کوتاه و بلند می سازند که نی های کوتاه دارای صدای زیر و نی های بلند دارای صدای بم تری می باشند. البته نی که من در بالا نت های آن را توضیح دادم ، نی سل کوک است که به نی دیاپازون هم معروف است.

با وجود تمام محدودیت های بالا چند نکته است که نی را متمایز از سازهای دیگر می کند و ویژگی های نامحدود آن را برای ما عیان می کند :

تمام محدودیت های گفته شده با تمرین و کسب تجربه در نوازندگی و آموزش برخی تکنیک ها در نی نوازی قابل حل هستند و مانعی برای نواختن اصولی و اجرای دستگاه ها و ردیف های موسیقی ایرانی نیستند. با تمرین و فراگیری تکنیک های نی نوازی نزد اساتید برجسته ، به راحتی می توان نواقص موجود را برطرف کرد.
بهترین وسیله برای ایجاد اصوات موسیقی به طور طبیعی و دلنشین در هنگام آوازخوانی ، حلق انسان می باشد. که ما در آواز ها از تحریر ها به همین منظور استفاده می کنیم. نزدیکترین و شبیه ترین ساز به صدای انسان ، ساز نی می باشد. که علت آن شباهت ایجاد صدا بین ساز نی و حلق انسان می باشد. بنابراین در آواز های ایرانی ، بهترین مکمل برای آواز و دلنشین تر شدن آن ، استفاده از نی می باشد.
نی ، یکی از سازهایی است که دارای هارمونی و هماهنگی ، با صدای دیگر سازهای ایرانی است. یعنی ترکیب صوتی از نی و دیگر ساز ها مثل تار و سه تار و ... بسیار زیبا و قابل قبول برای شنونده است.
صدای نی از درون آدمی بر می خیزد و نشان دهنده فضای درونی هنرمند است. و به اعتقاد بسیاری صدای نی ، نماد روح بشری است تا آن جا که حضرت مولانا از نی به عنوان نماد عارف و انسان متصل به عالم معنا ، نام میبرد. نا محدود بودن نی در نوع صدای آن و سادگی منحصر بفرد آن در میان سازهای دیگر ، مستتر است.

آتش عشق است کاندر نی ، فتاد جوشش عشق است کاندر می ، فتاد

******

نی ، قدیمی ترین ساز ایرانی

در آخر برای علاقمندان به نی و داشتن اطلاعات عمومی طریقه ساخت نی را از کتاب آقای مسعود جاهد در اختیار شما می گذارم. امیدوارم که مطالب گفته شده ، مفید باشد و مورد استفاده قرار گیرد.

طریقه ساخت نی و شیوه نی سازی

۱- زمان چیدن نی : نی تنها سازی است که عوامل مصنوعی در پرورش و ساخت آن نقشی ندارند. این گیاه وحشی و خودرو در دشت و بیابان های حاصلخیز می روید که به مجموعه این زمین ها « نی زار » می گویند. نی به مانند گیاهان دیگر در فصل بهار می روید و در اواخر فصل پاییز و یا اواسط فصل زمستان برداشت می شود. اگر تصمیم ساختن نی را دارید باید توجه داشته باشید که قبل از موعد رسیدن نی را نکنید. نی خوب و خوش صدا باید کاملا «رسیده» و در زمان مناسب بریده شود. اواسط فصل زمستان زمان مناسبی برای چیدن نی است موقعی که هوای سرد در درون جسم آن نفوذ پیدا کرده و جسمش حالت استخوانی به خود گرفته باشد.

۲- مراحل ساخت نی : حداقل زمان ساخت نی ، یک سال بعد از چیدن است. شاخ و برگ های نی را پس از چیدن فورا اصلاح و تمیز کنید. در ابتدا مقابل آفتاب قرار ندهید. حتما باید به دور از آفتاب و در سایه نگه داری شود تا به مرور زمان به طور طبیعی در مدت تعیین شده خشک شود. سپس در اوایل تابستان به مدت یک ماه مقابل آفتاب بگذارید. بهترین و خوش صداترین نی در مناطق خشک کویری در کناره های قنات و جوی آب می روید. هنگام چیدن توجه داشته باشید که قطر نی گرد بوده و یا اصطلاحا پخ نباشد و اندازه آن ۵/۲ ( دو و نیم ) سانتی متر باشد. یک از ویژگی های نی خوب اینست که قطر آن از قسمت بالا تا انتها به ترتیب نازکتر و بندهای آن نیز به ترتیب کوتاه تر شود. در اصطلاح به آن "دم ماری" می گویند. موقع چیدن با دقت از پایین به اندازه ۱۱ الی ۱۲ بند قطع کنید تا در انتخاب اندازه و کوک دلخواهتان آزادی عمل داشته باشید. از میان یازده بند ، هفت بند را انتخاب کنید و بند اول و هفتم را تعیین کنید و با چسب کاغذی بچسبانید. یکایک بندها را با فاصله ای مشخص روی اجاق گاز بگیرید سپس زیر پای تان قرار دهید و تا صاف شدن قوس نی نگه دارید. پس از صاف شدن هفت بند انتخابی را با اره مویی ببرید. داخل نی را از گره اول تا ششم با مته شماره ۱۰ میلیمتری شوراخ کنید. ترجیحا بند اول یک میلی متر گشادتر از سوراخ بندهای دیگر باشد.

۳- علامت گذاری سوراخ های نی :

نت های Mi و Sol ( سوراخ دوم و پنجم ) : اولین علامت گذاری روی بندهای چهارم و پنجم ( نت های Mi و Sol ) کمی بالاتر از چین و چروک گره صورت می گیرد.
نت Fa ( سوراخ سوم ) : برای تعیین نت Fa فاصله نتهای Mi و Sol را اندازه گیری کنید. اندازه مشخص شده را تقسیم بر دو کنید و اندازه به دست آمده را 5/0 ( نیم ) سانتی متر به آن اضافه کنید. مثلا اگر فاصله دو نت Mi و Sol ده سانتی متر باشد فاصله دو نت Mi و Fa پنج و نیم سانتی متر می گردد.
نت Fadiese ( سوراخ چهارم ) : ما بین دو نت Fa و Sol نت Fadiese رار می گیرد. غلامت گذاری آن به همین شکل یعنی از نصف فاصله دو نت با 5/0 ( نیم ) سانتی متر بیشتر مشخص می شود.
نت La ( سوراخ ششم ) : برای تعیین نت La فاصله دو نت Fa و Sol را اندازه گیری کنید و 5/0 (نیم) سانتی متر به آن بیافزایید.
نت های D0 - Re ( سوراخ اول ) : با افزودن 5/0 (نیم ) سانتی متر به اندازه دو نت Mi و Fa نت های Re یا Do به دست می آید.

4- طرز سوراخ کردن نی : بعد از علامت گذاری بهترین و راحت ترین وسیله برای سوراخ کردن نی دستگاه هویه برقی ۱۰۰ وات است. نوک هویه را با سنگ جوشکاری تیز کنید. نوک هویه را پس از چند دقیقه روی علامت بگذارید و به آرامی فشار دهید. سپس برای جلوگیری از سوختن حاشیه سوراخ فورا دستمال نیمه خیس شده را روی سوراخ آن بگذارید و با سمباده چوب درون هر کدام از سوراخ های نی را پرداخت کنید. البته قط نوک هویه باید ۹ الی ۱۰ میلی متر باشد. برای بریدن قسمت بند اول به نصف اندازه بند دوم یک سانتی متر اضافه کنید و نیز برای بند هفتم انتهای سوراخ دوم تا گره چهارم را اندازه گیری کنید و 5/0 ( نیم ) سانتی متر به آن بیافزایید.

اگر نی را کنار دیوار تکیه بدهید طبیعتا بعلت خاصیت انعطاف پذیری اش به مرور کج و قوس بر می دارد. از اینرو نی باید در درون " کاور " نگهداری شود. در صورت کج شدن سوراخ ها را با چسب ببندید و مجددا مراحل صاف کردن را انجام دهید.

این مطلب از وبلاگ دود عود می باشد

این متن را به استادم آقای صفیان تقدیم میکنم

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و چهارم آبان 1386ساعت 13:40 توسط بابک |

خدای نی

● نایب اسدالله ( ملقب به خداوندگار نی ) : قبل از هر چیز بگویم که این لقب را من به این استاد بزرگ نداده ام و اساتید بزرگی همچون استاد حسن کسایی و مرحوم روح الله خالقی و ... او را با این لقب نام برده اند. و عنوانی است که به حق شایسته اوست. استاد نایب اسدالله فرزند نایب حسین خان که یکی از هنرمندان آن زمان به شمار می رفت از مادرش به نام صاحب جم در شهر اصفهان چشم به جهان هستی گشود. نایب شاگرد ابراهیم آقا باشی و همچنین پدر هنرمند خویش بود ولی تنها به دلیل علاقه و پشتکار و خلاقیت توانست در زمره یکی از بزرگترین موسیقیدانان جهان درآید.

وی همراه با ناصرالدین شاه در یک سفر به انگلستان عزیمت کرد و در کنسرت بزرگی که توسط ملکه وقت آن کشور برپا گردیده بود ، شرکت جست. در این هنرنمایی بین المللی موسیقیدانان و نوازندگان اکثر کشورها شرکت داشته و برنامه های هنری متعدد اجرا کردند. در پایان مراسم با اشاره ناصرالدین شاه « نایب » نی را از جیب خود بیرون آورده و شروع به نواختن آن می کند ، به طوریکه همه حضار شرکت کننده را مات و مبهوت می سازد ! ملکه نیز چنان تحت تاثیر این صوت دلنشین واقع می گردد که بی اختیار گردنبندش را بیرون می آورد و بر گردن نایب آویزان می کند و رو به حضار می گوید : « باید اعتراف کرد این مرد ایرانی با چوبی خشک که بیش از چند سوراخ در آن دیده نمی شودچنان غوغایی کرد که تمامی سازهای پیشرفته امروزی را منهدم ساخت ».

نایب اسدالله ( ملقب به خداوندگار نی )

استاد نایب اسدالله - بزرگترین نی نواز ایرانی

نایب اسدالله در یکی از دستگاه های موسیقی ایرانی گوشه ای اختراع کرده که امروز به نام " بغدادی نایب " معروف می باشد. او مظهر پاکی و خلوص نیت بود و به قول خودش کسی بود که نی را از آغل گوسفندان به دربار پادشاه برد. او با استادان بزرگ آن زمان نظیر سماع حضور و آقا حسینقلی رابطه نزدیک داشت و آموخته ها و تجارب خود را به رایگان در اختیار علاقمندان قرار میداد. نایب بی ریا ساز می زد و منتظر خواهش کسی نبود. شب ها هنگامی که همه در خواب بودند ، شروع به ساز زدن می کرد و با رمز و راز نهفته در سازش با خدای خود ارتباط برقرار می نمود.

شاگردان نایب: ۱- استاد مهدی نوایی ۲- مرحوم مشیر همایون بودند و استاد حسن کسایی و استاد حسین یاوری نیز با یک واسطه ( یعنی استاد مهدی نوایی ) شاگرد نایب بودند. تاریخ فوت این استاد بزرگ و آبروی موسیقی ایرانی به درستی مشخص نیست اما مزارش به طوری که یکی از نوادگانش به نام عباسعلی مظفری می گوید در تخت پولاد اصفهان روبروی مقبره فیض کاشانی در زیر یک دیوار واقع گردیده است.

******

این مطلب از وبلاگ دود عود می باشد

این مطلب تقدیم به استادم آقای هنوند

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و چهارم آبان 1386ساعت 13:34 توسط بابک |

تقدیم به استادان بسیار عزیز و مهربانم آقایان کوثری و خاوران

بیزارم از آن گوش که آواز نی ا ُشنود

وآگاه نشد از خرد و دانش نایی

"مولانا"

نی به عنوان قدیمیترین وسیله موسیقی ساخت دست بشر شناخته شده است. نتیجه کاوشهای بعمل آمده در این زمینه، تاریخ استفاده از گیاه نی را برای ساختن سازهای بادی در ارتفاعات امریکای جنوبی (در کشور پرو) به ده هزار سال قبل باز می گرداند. نقاشان ایرانی در مینیاتورهای خود از هزار سال قبل تصویر "نایی" را در جلسات سماع همراه با دف به تصویر کشیده اند.

نی در موسیقی دراویش ترکیه در استامبول و قونیه دارای اهمیت ویژه ای است و صدای نی همواره در مراسم ذکر در تکیه ها به گوش می رسد.

نزدیکی تاثیر صدای نی به صدای انسان و کیفیات صوتی این ساز، آنرا بصورت نمادی از روح بشر معرفی کرده است. چنانچه در پنج هزار سال قبل در مصر، نی را به همراه جسد نوازنده آن به خاک می سپردند! با این باور که روح نوازنده در ساز او باقی می ماند.

در ادبیات فارسی نیز نوازنده نی و نایی مورد توجه اکثر شعرای کلاسیک ایران بوده و در اشعار آنها دارای منزلت خاصی می باشد.

گیاه نی نسبت به شرایط اقلیمی و خاک نقاط مختلف کره زمین دارای تنوع بسیاری است و به صور مختلف برای ساختن سازهای بادی مورد استفاده بشر قرار گرفته است. اما بطور کلی هر ساز بادی از دو قسمت اصلی تشکیل شده یکی مولد صدا و دیگری لوله تشدید یا رزنانس. تفاوت در شکل لوله تشدید انواع نی ها خیلی کم می باشد در صورتی که مولد و نحوه تولید صدا در فرهنگهای مختلف دارای انواع گوناگونی است.

در سازهای بادی صدا یا در اثر برخورد ستونی از هوا به لبه تیز تیغه ای تولید می شود مانند تولید صدا در نی لبک و انواع نی ها یا صدا در اثر لرزش زبانه ای از جنس پوسته بیرونی نی تولید میشود مانند مولد صدا در سرنا و قره نی و یا در اثر لرزش لبهای نوازنده در ترومپت، سپس نسبت به طول های مختلف لوله تشدید، فرکانس ها و نت های مختلفی را میتوان تولید کرد.

در نی ایرانی سر تیز لبه نی، بین دندانهای فوقانی نوازنده قرار میگیرد و هوا از بین زبان سقف دهان گذشته و بوسیله زبان به سر تیز لبه نی هدایت میشود و صدا تولید میگردد.

در موسیقی محلی ترکمنستان نیز، نی را بر روی دندانها قرار می دهند و سرفلزی ساز با دندان نوازنده در تماس است، این تنها موردی می باشد که به تکنیک مورد استفاده در مکتب ایران و یا مکتب اصفهان تشابه دارد. در نقاشیهای موجود در یکی از موزه های اروپا اثر میرزا علی نقاش اوایل دوره صفویه یعنی اوایل قرن نهم هجری طرز قرار گرفتن نی در دست نایی را کاملا" متشابه با تکنیک امروز نشان می دهد.

تصویری از نوازندگی نی با دندان
توسط نوازنده محلی ترکمن

توجه به این مینیاتور قدمت استفاده از دندان در نوازندگی نی و تولید صدا توسط زبان در ایران را احتمالا" از دوره قاجاریه و نایب اسدا…اصفهانی به دوره قبل از قاجار بر می گرداند یا شاید در دوره های قبلی این تکنیک متداول بوده ولی قبل از "نایب" فراموش شده و او مجددا" آن را احیا کرده است . چندین نسل نوازندگان نی ایران از شهر اصفهان برخاستند از جمله سلیمان، آقاباشی، نایب اسدا… اصفهانی، مهدی نوایی، حسین یاوری و استاد بزرگ زمان ما، استاد سید حسن کسائی. امروز نیز آثار علاقه به این ساز و سنت نی نوازی در بین مردم اصفهان مشهود است. کم و بیش همه از چگونگی این تکنیک مطلعیم. تنها می توان اضافه کرد که استفاده از زبان، حجم داخل دهان و دندان و لب های نوازنده همگی رنگ و کیفیتی خاص به صدای نی ایرانی بخشیده که آن را از همه سازهای هم خانواده خود متمایز ساخته است. نقل از گفتگوی هارمونیک.

این بود پیشکشی به استادانم آقایان کوثری و خاوران که دربست مخلصشانم و اللخصوص از استاد عزیزو مهربانم آقای علوی که دربست نوکرشم.

بابک برفه

+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و سوم آبان 1386ساعت 13:31 توسط بابک |