اساتید نی (قسمت اول)
بسم الله الرحمن الرحيم
با سلام خدمت خوانندگان عزيز و گرامی و دوستانی که فکر میکنند با ندادن نظرات ارزشمندشان ما میتوانيم اين وبلاگ کوچک را به اهداف خودش يعنی احيای نی و آشنايي شما عزيزان با اين ساز آسمانی برسانيم . در هر صورت شما کاملا آزاديد که ما را منظـــّـر بفرماييد يا اينکه نفرماييد.
بگذريم از عزيزان خواننده عذر می خواهم که چند صباحی مطلبی نفرستادم و البته دلايل زياد است و فرصت مغتنم بنابراين به اصل موضوع می پردازيم يعنی زندگی نامه اساتيدی که خون دل خوردند تا امروز مردم بداند که نی خون دل خوردها ديده و خود خون دلها خورده است.
نايب اسد الله اصفهانی خداوندگار نی نوازی کل اعصار
نایب اسدالله اصفهانی فرزند نایب حسین خان و از نوازندگان و موسیقیدانان مشهور عهد ناصری بوده است. مرحوم روح الله خالقی در کتاب سرگذشت موسیقی ایران می نویسد: (( از کسانی که هم عصر او بوده اند و نظرشان کاملا در موسیقی مورد اعتماد است ، مکرر شنیده ام که او را در فن خود با استادان بزرگی چون سماع حضور و آقا حسینقلی در یک ردیف گذارده اند و می گویند در کار خود بسیار فردی متبحر و حاذق بوده است.))
در کتاب رجال عهد ناصری از دوستعلی خان معیر الممالک نوه ناصر الدین شاه که ساز او را بسیار شنیده و با او مانوس بوده است، درباره اش چنین می خوانیم : (( نایب اسدالله اصفهانی نی نوازی بود که هیچ بنان و بیانی را قدرت توصیف نیک نوازی و ناله هایی را که از دل سوخته نی بیرون می آورده ، نیست. آری او با نی همدرد و همداستان بود و با دم سحر آسای خویش آن را به نواخوانی و بازگفتن حکایات عشق مجنون باز می داشت. روح مشتاق او نیز با نی یار و دمساز بود و شکوه های عاشقانه آن را چنان که باید به گوش اهل درد می رساند ، تنها او اسرار نی را دریافته بود و به نیروی شگفت خویش آن را با صاحبدلان درمیان می گذاشت.
نایب مردی درویش مسلک و خلیق بود و علاقه مندان را از هنر خویش بی بهره نمی نهاد و آنها را بهره ها می بخشید. پیوسته نای کوتاهی در جیب بغل سرداری بهمراه داشت و چون کسی ازاو میخواست، بی تکلف به نواختن می پرداخت.))
استاد حسن کسایی در مورد شخصیت هنری نایب اسدالله می گوید :(( وقتی پای آبروی نی در میان می آید من باید نام نایب اسده الله را بر زبان رانم ، او هنرمندی نابغه و نی زنی بزرگی بود و جامعه هنری هیچگاه نام نایب را فراموش نخواهد کرد ، نایب همیشه برای من والا بوده و والا خواهد ماند و من تا آخر عمر مقام نایب را روی سر خود می بینم . در میان اهل موسیقی رابطه استادی و شاگردی حرمت بسیار دارد ، من اگر چه به عمرم نایب را زیارت نکردم ، اما به جرات می توانم بگویم رونق نی من میراث تلاش نایب است. نایب کسی بود که همه شکوه نی را در سینه و گلو حفظ کرد و به من و امثال من سپرد. اگر نایب نبود من هم نبودم . من غصه می خورم ، این دلتنگی را برای همیشه در روزهای زندگی ام خواهم داشت که چرا نایب را ندیدم ، گویا من هنوز کودکی نوپا بودم که نایب به رحمت ایزد پیوست...من یاد و ذکر هنر نایب را از کلام شیرین هنرمند بزرگوار تاج اصفهانی شنیدم ، او که صدایی والا داشت و موسیقی دانی بزرگ بود و خود شاگردی نایب اسدالله ار کرده بود . قضاوت من درباره همه استادان نی این است که هیچ کدام به پای نایب نرسیدند ، هر چند هنر هر کدامشان سزاوار تحسین است. صفحات بیاد مانده از نایب که اغلب یک رو ظبط شده اند ، دارای درآمدی از صدای نایب است که با همه کوتاهی آنچنان به دل شنونده می ریزد و شورو حالی ایجاد می کند که بی اختیار انسان را به تحسین و وجد و شوق وا می دارد .))
نواختن نی با دندان که آن ار وسط دو دندان جلوی فک بالایی قرار بدهند و زبان را روی لبه نی بگذارند تا صدای آن حاصل شود ، مرسوم و شیوه مکتب نی نوازی اصفهان بوده ( البته شیوه مرسوم امروزی در نواحی ترکمن های ایران نیز رواج داشته و احتمالا نایب این شیوه را از آنها بیادگار داشته ) و شیوه نواختن نایب نیز چنین بوده است. نایب دارای گوش موسیقیایی بسیار دقیق و نفس کافی در نوازندگی بوده است. در پاسخ دادن به خواننده و در تحریر های متنوع آواز ، ماهر و خوش سلیقه بود و معمولا پس از اجرای چندگوشه از ردیف به ویژه هنگام نوازندگی با خواننده و در موقع مقتضی ، موسیقی را با یک قطعه ضربی به پایان می رسانیده است.
نایب اسدالله در تخت پولاد اصفهان به خاک سپرده شد.
***********************************************
با تصرف از کتاب اول نی نوازی از مظفر موید.
انشاالله در هفته های آتی قسمت دو و سه را هم خواهم گذاشت.
***********************************************
تقدیم به روان پاک نایب اسد الله اصفهانی
بابک برفه (کرمانی)
